Wat gaat er schuil onder eetbuien en boulimia?

Vaak richten we ons vooral op ons eetgedrag. We willen geen eetbuien, maar wel slank zijn en ‘normaal’ met eten kunnen omgaan.

Maar wat als die onzekerheid over je lijf en eten niet te maken heeft met het schoonheidsideaal? Niet met de beste versie van jezelf moeten zijn? Wat als de bron dieper ligt? In je levensverhaal.  

Ik maak het dagelijks mee in mijn praktijk

De jonge man van 31 uit een gezin met hoge verwachtingen, maar waar geen ruimte was voor emoties en praten. Eetbuien werden zijn manier om met gevoelens om te gaan. Braken hielp hem te blijven voldoen aan het ideaalbeeld van hoe zijn lichaam moest zijn.

Het meisje van 17 dat niet durft te vertellen dat ze op vrouwen valt. Haar eetbuien hielpen haar de angst voor mogelijke afwijzing door de omgeving te verdoven. Totdat ze tijdens een sessie eindelijk uitsprak: ‘Ik ben lesbisch’. Toen werd de ban doorbroken.

De vrouw van 57 die als kind van 14 haar moeder verloor aan suïcide en overbleef met een vader die kapot was en haar niet kon steunen. Zij werd de volwassene in het gezin. Zich terugtrekken met lekkers hielp haar om haar eigen verlies niet te hoeven voelen. Ruim 40 jaar lang. Altijd en overal wanneer vertwijfeling of onrust zich aandienden.

De man van 42 uit een gezin waar agressie en geweld tot de orde van de dag hoorden. Waakzaam zijn werd zijn overleving, eetbuien zijn troost. Pestgedrag op school en werk dreven hem diep in de vicieuze cirkel van eetbuien.

De vrouw van 63 die zich altijd sterk afwijkend heeft gevoeld omdat zij leeft met tics. Ter compensatie moet ze van zichzelf zo dun mogelijk zijn. Met boulimia en gezondheidsklachten tot gevolg.

Deze levensverhalen zijn geen uitzondering. Keer op keer merk ik dat onder een eetstoornis oude pijn schuilgaat. Ervaringen die invloed hebben gehad op hoe we naar onszelf kijken, hoe veilig we ons voelen en hoe waakzaam ons zenuwstelsel is geworden.

Een eetstoornis is vaak het topje van de ijsberg

Aan de buitenkant lijken eetstoornissen vaak vooral over eten te gaan. Over eetbuien, lijnen, compenseren, controle of obsessief bezig zijn met eten en gewicht.

Maar onder de oppervlakte schuilt vaak veel meer.

Gevoelens van onrust, stress, angst, paniek, schaamte, eenzaamheid of jezelf kwijt zijn. Soms gepaard met spanning en alertheid in je lichaam. Of juist met verdoving, leegte en je lichaam niet meer goed voelen.

En daaronder liggen vaak overtuigingen als:

• Ik ben niet goed genoeg.
• Ik doe er niet toe.
• Ik hoor er niet bij.
• Ik mag niet tot last zijn.
• Ik moet me aanpassen.

Kijk je nog een laag dieper, dan kom je uit bij de bron. Dat wat je hebt aangetroffen, meegekregen en meegemaakt in je (vroege) leven. Je levensverhaal.

Wat is de impact van je vroege jeugd en levensverhaal?

We hebben het als mens allemaal nodig om gezien en gehoord te worden. Zeker als we klein zijn en afhankelijk zijn van de mensen om ons heen. We hebben het nodig om gekoesterd en beschermd te worden. Om gestimuleerd en uitgedaagd te worden. Om onszelf te mogen zijn en te uiten. Gegidst te worden op z’n tijd. En opgevangen te worden als we het moeilijk hebben of onderuitgaan.

Het kan echter gebeuren dat er omstandigheden zijn waardoor dit niet lukt. Dat je niet voldoende zorg en bescherming hebt gekregen. Of dat je juist overvraagd, overvoerd of overweldigd bent. Of een combinatie van beide.

Overvoerd
Een teveel van wat er niet had moeten zijn

Je spreekt van overvoerd, overvraagd of overweldigd zijn bij ingrijpende ervaringen die te veel voor je waren. Zoals scheiding, adoptie, ziekte, operaties, overlijden, misbruik, agressie, mishandeling of stress, angst of andere grote zorgen in het gezin. Situaties waarin je te veel op je bord kreeg van wat er juist niet had moeten zijn.

Ondervoed
Een tekort van wat er wèl had moeten zijn

Er kan ook sprake zijn van een tekort. Dat je niet de veiligheid, bescherming of (emotionele) afstemming hebt gekregen die je nodig had. Terwijl deze er wel hadden moeten zijn.

Bijvoorbeeld doordat er weinig ruimte was voor gevoelens. Omdat er niemand echt vroeg hoe het met je ging of wat jij wilde en nodig had. Omdat je al jong zelfstandig moest zijn. Of omdat anderen zoveel aandacht of zorg nodig hadden, dat er minder overbleef voor jou.

De samenhang tussen overvoerd en ondervoed

Als je opgroeit met een teveel van wat er niet had moeten zijn én/of een tekort van wat je juist nodig had, kan alertheid een tweede natuur worden.

Je leert voortdurend af te stemmen op wat er om je heen gebeurt.

Controle proberen te houden. Je aanpassen. Niet leunen of hulp vragen, maar het alleen doen. Voor jezelf zorgen. Of juist voor anderen. Waarbij je jezelf en je eigen autonomie verliest.

Hier zie je precies de ijsberg terug. Het teveel en/of tekort is de bron (ook wel jeugdtrauma of ontwikkeltrauma genoemd). Het eetgedrag is vaak de manier geworden om hiermee om te gaan.

Ervaringen van tekort, overweldiging en voortdurende aanpassing kunnen diepe sporen nalaten die soms pas voelbaar en zichtbaar worden als je volwassen bent.

Niet alle overweldigende ervaringen zijn overigens traumatisch. Zo is het natuurlijk verdrietig en naar als ouders scheiden. Maar als ze respectvol blijven naar elkaar en je hun liefde, zorg en steun blijft voelen, dan kom je daar redelijk doorheen.

Eetbuien zijn niet het probleem,
ze zijn een oplossing

Nu kan ik me voorstellen dat je je afvraagt waarom eten nu juist de oplossing kan worden?

De reden hiervoor is dat eten raakt aan een heel basale laag in ons. Aan troost, geruststelling, spanning verminderen, gevuld worden en invloed of controle ervaren. Al vroeg in ons leven speelt eten een belangrijke rol in regulatie en autonomie.

Als baby zijn we volledig afhankelijk van anderen. Maar rondom eten ervaren we al heel vroeg iets van invloed: openen we onze mond wel of niet, nemen we iets aan of niet.

Controle en troost raken daardoor al vroeg verbonden met eten. Het is daarom niet vreemd dat eten later een manier kan worden om met spanning, gemis, overweldiging of gevoelens van controleverlies om te gaan.

Hoe nu verder? Wat kan helpen?

Ik kan me voorstellen dat dit blog wat teweeg kan brengen. Gun jezelf de tijd om het rustig te laten bezinken.

En mocht je eraan toe zijn, neem dan de ruimte om in alle zachtheid te verkennen hoe jouw levensverhaal jou heeft gevormd. Inclusief je relatie met eten en je lichaam.

Ik wens je een liefdevolle verkenning.
En mocht je daar hulp bij willen, voel je dan welkom.

Verder lezen

Eerder in deze reeks:

1. Waarom heb ik eetbuien of boulimia?
2. Waarom lukt het me niet te stoppen met eetbuien?

Meer over eetbuien en herstel:

• Ik heb de pijn voor jou gedragen.
• Zie een eetbui als een waarschuwende kanarie.
• Op Traumanet: Wat is trauma?